Chodzi za mną od kilku dni melodia ta...

I jeszcze to:)

Konkurs!!!

Bliski memu sercu portal Lektury reportera organizuje konkurs na minireportaż pt. „Moje miasto, a w nim…”. Zaledwie 8 tysięcy znaków może wystarczyć, aby wygrać bardzo atrakcyjne nagrody, w tym nawet szansę nawiązania współpracy z Wydawnictwem Dobra Literatura, która zaowocować może wydaniem książki reportażowej w serii „Lektury reportera”. Po szczegóły zapraszam tutaj: 

http://www.lekturyreportera.pl/nasze-konkursy/moje-miasto-a-w-nim-konkurs-na-mikroreportaz/

Że kto? Zygmunt Gloger?

„Prawda i fałsz. O polskiej chwale i wstydzie” pod red. W.K. Pessela i S. Zagórskiego

Oficyna Wydawnicza „Stopka”

Łomża 2010

Choć jako czytelniczka recenzji książkowych nie przepadam za takimi wstępami, jaki sama za chwilę poczynię, w przypadku publikacji „Prawda i fałsz. O polskiej chwale i wstydzie” widzę absolutną konieczność tak rzeczowego i faktograficznego potraktowania tematu. Odkryłam bowiem nie tylko książkę, ale też cały szereg inicjatyw, realizowanych przez Społeczne Stowarzyszenie Prasoznawcze „Stopka”, jej wydawcę, które są niezwykle ciekawe, ale – śmiem twierdzić – w gronie „zwykłych zjadaczy chleba” chyba nieznane. Zacznijmy więc od patrona wspomnianych wyżej przedsięwzięć – Zygmunta Glogera, urodzonego w 1845, a zmarłego w 1910 roku etnografa, krajoznawcę, archeologa i historyka. Warto znać tę postać, należał on bowiem do grona wybitnych umysłów przełomu XIX i XX wieku, z którymi zresztą współpracował i którymi się inspirował, żeby przywołać chociażby Juliana Bartoszewicza, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Wincentego Pola czy Oskara Kolberga. Najbardziej znanym jego dziełem pozostaje monumentalna „Encyklopedia staropolska”, ale stworzył też wiele skromniejszych prac etnograficznych. Był również pierwszym prezesem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Przez całe życie kolekcjonował rozmaite materiały archiwalne i archeologiczne oraz bogatą bibliotekę, które zapisał w testamencie Towarzystwu Etnograficznemu, Towarzystwu Krajoznawczemu, Towarzystwu Bibliotek Publicznych w Warszawie oraz Muzeum Przemysłu i Rolnictwa.

Społeczne Stowarzyszenie Prasoznawcze „Stopka”, propagując nazwisko i idee swojego patrona, organizuje od 1984 roku doroczny konkurs o Nagrodę i Medal Zygmunta Glogera, przyznawaną za szczególne osiągnięcia w badaniu, ochronie i rozwoju kultury polskiej. Przygotowało także kilkanaście publikacji, wydawanych pod szyldem Serii Glogerowskiej, które próbują opisać kondycję współczesnych Polaków. Powstaniu każdej kolejnej towarzyszy zazwyczaj sesja naukowa. Książka „Prawda i fałsz. O polskiej chwale i wstydzie” jest właśnie ogniwem tego projektu.

Trudno o spójne i zwarte podsumowanie zawartości tego tomu, do jego współtworzenia zaproszono bowiem naukowców, badaczy i dziennikarzy, reprezentujących wiele dziedzin wiedzy. Każdy tekst jest zatem swoistą wariacją na temat tytułowych słów-kluczy: prawda, fałsz, chwała i wstyd. Znajdziemy tutaj zarówno refleksje czysto teoretyczne (czym jest prawda?), jak i omówienia pewnych „praktycznych” kwestii (problem prawdy i fałszu na przykładzie Katynia). Publikację podzielono na sześć bloków tematycznych: Rzeczy pierwsze; Wyzwania i doświadczenia; Wschód i Polacy, chwalcy i mityzacje; „Polski kolonializm” i narody (blok trzeci i czwarty polecam szczególnie!); Kościuszko – Sienkiewicz – oświata niższa i wyższa oraz Granice (nie)wiary i cudu. Wśród autorów odnajdujemy postacie znane i cenione: H. Samsonowicza, S. Obirka czy L. Pastusiaka oraz nazwiska młodych, ciekawie piszących naukowców (np. tekst Magdaleny Sztandary o kategorii prawdy w polskich obrazach fotograficznych I poł. XX w.). Jest to zatem książka ze wszech miar bogata i różnorodna.

Wydawnictwo „Prawda i fałsz…” przeznaczone jest dla wymagających czytelników, choć nie nazwałabym go hermetycznym. Pisane w przeważającej części przez naukowców, nie straszy specjalistycznym żargonem ani zawiłą narracją. Jeśli polecam ją wyrobionemu odbiorcy, to tylko dlatego, że sam temat jest już pewną formą selekcji – sięgną po nie zapewne ci, którzy skłonni są wyjść poza krąg spraw prywatnych i zadać sobie od czasu do czasu pytanie: „Co z tą Polską?”.

„(…) fałsz zawsze (chyba?) jest fałszywy. Natomiast prawd w wielu kwestiach może być wiele. Inna jest prawda Keynesa, a inna Hayeka, inna biskupów – inna ajatollahów, a mnichów buddyjskich – jeszcze zupełnie inna. Inna jest prawda Polaka, który Banderę uważa za zbrodniarza, a inna Ukraińca, który Banderze oddaje cześć, stawia pomniki. Wedle obowiązującej opinii reporter musi zawsze doszukiwać się prawdy, ale to chyba przesadne wymaganie. Wystarczy, jeśli się będzie trzymał faktów. Chociaż i one, z różnych stron oglądane, mogą się nieco różnić” (s. 151) – słowa Wojciecha Giełżyńskiego niech posłużą mi do zamknięcia recenzji, bowiem wydają się najtrafniejszym komentarzem.


Za książkę dziękuję portalowi: 

Życie „po”

H. Samson „Życie po mężczyźnie”

Wydawnictwo Znak Literanova

Kraków 2012

Bilans życiowy głównej bohaterki „Życia po mężczyźnie” mógłby wyglądać tak:

1. Stan posiadania: mieszkanie w dużym mieście (Łódź?), wiejska „rezydencja”, laptop, pustoszejące konto w banku, pies, czarne myśli, wiele wspomnień, oznaki starości;

2. Stan umysłowy i emocjonalny: rezygnacja, frustracja, poczucie marnotrawienia czasu, brak motywacji, samotność;

3. Stan cywilny: podwójna rozwódka;

Motyw zmagania się z własną przeszłością, dokonywania pewnych rozliczeń i podsumowań chętnie wykorzystywany jest przez polskie autorki. Kilka miesięcy temu rekomendowałam na blogu „Paprochy” Ewy Markowskiej-Radziwiłowicz. Wywołuję ten temat dlatego, że w przypadku prozy Hanny Samson mamy do czynienia z podobnym, a jednocześnie innym typem literatury. Pierwsza z pisarek w swojej na poły autobiograficznej (?) powieści zanurza się we wspomnieniach, ale towarzyszy temu afirmacja życia we wszystkich jego przejawach. Emanuje z tej historii niesamowicie pozytywna energia, która podnosi na duchu, nawet jeśli zdajemy sobie sprawę z tego, że człowiek to istota skłonna idealizować swoją przeszłość. Czas przecież „uczy pogody”, wygładza kanty pamięci, niweluje jej chropowatości. Powrót do okresu dzieciństwa, pierwszej miłości, małżeństwa (jednego i drugiego) i etatu w korporacji może także boleć, wywoływać rozgoryczenie, otwierać stare rany, a jednocześnie mieć wartość terapeutyczną. Bohaterka „Życia…”, zanurzając się w strumieniu świadomości, odbywa jakby symboliczną podróż, wyzwalając się spod władzy najpierw matki, a później mężów – po prostu odzyskuje siebie, konstruuje swoje niepowtarzalne Ja.

„Życie po mężczyźnie” – zatytułowała swoją książkę Samson, choć równie dobrze mogłaby nazywać się ona „Życie po matce”. Matka jest w tej powieści figurą kluczową, emocjonalną kotwicą (balastem?), symbolem relacji zależności i podporządkowania, wzorem i antywzorem w jednym. Dominująca, władcza, kontrolująca, przez córkę spostrzegana jako dzielna i silna. Dzierżyła w ręku prawo do nazywania rzeczy i ustanawiania rytuałów – jednym z nich było całowanie jej w rękę na dobranoc. Wiele zwyczajów główna bohaterka przeniosła zresztą później w dorosłe życie. Siła rażenia takiej osobowości promieniowała na cały dom, w tym oczywiście na dzieci. Tym ważniejsze, że „mama się dla nich poświęciła i zrezygnowała z kariery” (s. 26), czego nie omieszkała im zresztą często przypominać. Cóż pozostaje w takiej sytuacji latoroślom, jeśli nie udowadniać całym sobą, że spełni się pokładane w nich nadzieje, że jest się wartym miłości? Gdyby tylko nie ten wstyd! „Chodzi o ten wstyd, z którym się urodziłam” (s. 25) – mówi protagonistka. Wstyd, który nie pozwala wyjść spod stołu, gdy przychodzą goście, zgłosić się na lekcji, kiedy zna się odpowiedź na zadane przez nauczycielkę pytanie czy protestować, kiedy koleżanki z podwórka „szczepią” za pomocą nacięć na skórze przeciwko ospie. Wstyd, że się istnieje. Jesteś kowalem swojego losu – powtarzała matka córce. „Nie wierzyłam. Byłam przekonana, że to ona jest moim kowalem, tylko nie chce się do tego przyznać, bo kiepsko jej wyszłam, i zwala na mnie” (s. 33). 

W relacjach z koleżankami i chłopakami, a potem z mężczyznami, jakie buduje bohaterka, odnajdujemy tropy, które odsyłają nas do dzieciństwa, do związku z matką. To gdzieś z tego doświadczenia wywodzi się jej kompleks niższości, podziw dla silnych kobiet (przyjaciółka Ewka), potrzeba udowadniania sobie i otoczeniu, że jest się Kimś. Przede wszystkim zaś pewna zależność, niesamodzielność w kreowaniu własnego Ja, tożsamość „zapożyczona”. Historia dwóch małżeństw kobiety jest w gruncie rzeczy historią porażek. Ale czy może być inaczej, jeśli wierzy się, że miłość dopiero wtedy ma sens, kiedy staje się „poniewierką”? W końcu przychodzi otrzeźwienie: „I czy ja naprawdę potrzebuję męża, żeby być nieszczęśliwą? Sama mogę to sobie zapewnić, a do tego w bardziej elegancki sposób, bo picia akurat nie znoszę” (s. 124). Kiedy w powieści pojawia się wątek afery kryminalnej, zdaje się ona wkraczać w rejony autobiograficzne. Pan, znany aktor, zabija Panią. On idzie siedzieć, a jego żona zmaga się na wolności z całym odium oburzenia i odrzucenia. Z zaskoczeniem i przerażeniem odkrywa, że nie liczą się już jej jednostkowość i osobiste dokonania, a wyłącznie społeczna rola. Media uczyniły z jej życia koszmar, dybiąc na nią na każdym kroku i próbując namówić na „szczerą rozmowę”. Przestała należeć do siebie samej. Czy taką drogę przeszła też Hanna Samson, pisarka i psychoterapeutka, była żona Andrzeja S., terapeuty oskarżonego o molestowanie dzieci? Z tym zdaje się w swojej najnowszej książce rozliczać. Jakże gorzko brzmią słowa głównej bohaterki (autorki?): „(…) a potem do mnie dotarło, że już nic ode mnie nie zależy, bo jestem byłą żoną, i to ma mi wystarczyć jako moja tożsamość, o którą przez wiele lat walczyłam, i już nikogo nawet nie obchodzi, że nie słodzę herbaty, bo jestem byłą żoną, i nic więcej wiedzieć nie trzeba, żeby mnie określić. I tak jak za czasów małżeństwa, z którego o własnych siłach udało mi się wyzwolić, choć nie było to łatwe i trochę czasu zabrało, znów on był kowalem mojego losu, choć siedział w więzieniu i sam nic nie mógł ukuć, ale i tak kuł, a siła tego kucia była ogromna (…). I cieszyłam się, że jestem w tym sama, i nikomu innemu nie życzę, bo jak to przeżyć? Z tego nie można wyjść cało i nic nie jest takie jak przedtem” (s. 167-169).

Na usta cisną się, w ramach podsumowania, słowa M. Jachimowicz („Pomyśl”): 

Pomyśl siebie

Stań się

na nowo

Bezrozumnych

Zmyślają inni

Bardzo dobra książka – mocna, szczera, prawdziwa, intrygująca!

Ekonieborak czy profesor Sumienie - wybór należy do Ciebie!

E. Dziubak, E. Saroma-Stępniewska, I. Wierzba „Draka Ekonieboraka”
Wydawnictwo Albus 

Poznań 2012

Ekonieborak i profesor Sumienie to dwaj główni bohaterowie, obecnej na rynku od kilku dni, książki Wydawnictwa Albus. Ilustracjom znanej już z poprzedniej publikacji (pisałam o niej tutaj) rysowniczki Emilii Dziubak towarzyszą tym razem cudne wierszyki autorstwa Elizy Saromy-Stępniewskiej. Jeśli zachwyciła mnie „Gratka dla małego niejadka”, co mam napisać o „Drace Nieboraka”, aby nie popaść w egzaltację?:) Tematem przewodnim nowego tytułu jest ekologia. Bardzo mnie to cieszy, bowiem wychodzę z założenia, że pewne nawyki (segregacja śmieci, gaszenie światła, oszczędzanie wody itp.) można kształtować już od wczesnych lat życia dziecka. Im bardziej staną się naturalne i oczywiste, tym mniej trudności będzie nastręczało stosowanie się do nich. Jeśli tylko świadomi różnych mechanizmów będą rodzice… „Draka…” jest tak naprawdę przeznaczona zarówno dla małych, jak i dużych odbiorców. Książka ma swój własny, stały rytm: wierszyk i towarzysząca mu ilustracja wprowadzają czytelników w pewien problem (Ekonieborak marnujący wodę, nie sprzątający po swoim psie, ogarnięty „konsumpcyjnym szałem”, śmiecący, jadący do kiosku terenówką itp.), który potem naświetlany jest z perspektywy „naukowej” przez profesora Sumienie. Odpowiada on na pytania (prysznic czy wanna?), przeprowadza eksperymenty (ile wody marnujesz?), rozwija wyobraźnię (oblicza, ile wagonów kolejowych w ciągu roku potrzeba, aby wywieźć kupki warszawskich piesków), przytacza różne ciekawostki, a przede wszystkim radzi – jak żyć bardziej ekologicznie, oszczędniej, lepiej, słowem – odpowiedzialnie.

Siłą tej książeczki są bez wątpienia wykreowane przez autorki postacie. Choć na pierwszy rzut oka wydaje się, że zbudowano je na zasadzie kontrastu, szybko wychodzi na jaw, że doskonale uzupełniają się. W finale historii o „ekologicznym grzeszniku” odkrywamy zresztą, że łączy je więcej, niż mogliśmy przypuszczać, ale tej tajemnicy nie zdradzę, aby nie zepsuć przyjemności czytania. Emilia Dziubak, przy pomocy swojej charakterystycznej kreski, sportretowała taki typ Ekonieboraka, który jest jednocześnie bardzo zabawny i – zdaje się – powszechny. Konia z rzędem temu, kto nie ma przynajmniej jednego takiego sąsiada – pana w średnim wieku na cienkich nóżkach, z potężnym brzuchem, obowiązkowym wąsem, zaczesaną czupryną i psem u boku:) Tak naprawdę Ekonieborakiem może być jednak każdy z nas – wystarczy chwila zapomnienia. Pocieszający jest natomiast fakt, że każdy z nas może być także… profesorem Sumienie. Dobra książka dla dzieci to taka, która może być czytana w każdym wieku, i w której, w zależności od doświadczeń, można odkrywać dodatkowe sensy. Polecam zatem „Drakę…”!